Test samostalnosti (clan 85) - 9 kriterijuma i kako da prodjete
Test samostalnosti je najvazniji poreski rizik za IT frilensere i konsultante u Srbiji. Uveden 2020. godine clanom 85 ZPDG, provera da li ste zaista nezavisni preduzetnik ili prikriveni zaposleni. Pad testa znaci efektivno opterecenje od oko 46% - vise nego trostruko u odnosu na pausalni porez.
9 kriterijuma detaljno
Kriterijumi: (1) radno vreme, (2) radni prostor, (3) obuka, (4) nacin angazovanja, (5) oprema, (6) 70%+ prihoda od jednog klijenta, (7) delatnost klijenta, (8) zabrana konkurencije, (9) 130+ radnih dana. Pad = ispunjenje 5 ili vise.
(1) Klijent odredjuje radno vreme ili kontrolise odsustva, a naknada se ne umanjuje tokom odsustva. (2) Preduzetnik pretezno radi u prostorijama klijenta. (3) Klijent obezbedjuje ili organizuje strucno usavrsavanje. (4) Preduzetnik je angazovan putem oglasa za posao ili agencija za zaposljavanje. (5) Klijent obezbedjuje osnovne alate/opremu ili upravlja radnim procesom mimo osnovnog nadzora.
(6) Pravilo 70%: najmanje 70% prihoda u poslednjih 12 meseci dolazi od jednog klijenta (ukljucujuci povezana lica sa 25%+ zajednickog vlasnistva). (7) Rad spada u osnovnu delatnost klijenta I ugovor nema klauzulu o poslovnom riziku preduzetnika. (8) Ugovor siroko zabranjuje rad sa drugim klijentima. (9) Preduzetnik radi 130 ili vise radnih dana u bilo kom periodu od 12 meseci za istog klijenta.
Ispunjenje 5 ili vise kriterijuma sa jednim klijentom = pad testa.
Posledice pada testa
Prihod se tretira kao 'drugi prihod' (clan 85): porez 20% bez normienih troskova + PIO 24-25% + zdravstvo 10,3% = efektivno oko 46%. Za domace klijente, klijent vrsi obustavu. Za strane klijente, preduzetnik sam obracunava preko PP OPO.
Kada Poreska uprava utvrdi da je test pao, prihod od tog klijenta se reklasifikuje kao 'drugi prihod' prema clanu 85 ZPDG. Oporezuje se stopom od 20% BEZ standardizovanog norminog troska, plus doprinosi za PIO (~24-25%) i zdravstveno osiguranje (10,3%). Efektivno dodatno opterecenje je oko 46% na bruto iznos.
Ako je klijent domace pravno lice, ono preuzima obavezu obustave i uplate poreza i doprinosa. Ako je klijent strano lice (sto je cest slucaj za IT frilensere), preduzetnik SAM mora da izvrsi samooporezivanje putem obrasca PP OPO. Ovo cini posledice posebno teskim za frilensere sa stranim klijentima.
Poreska uprava je pojacala kontrole od 2024. godine, posebno u IT, konsalting, dizajn i gradjevinskom sektoru. Misljenje Ministarstva finansija od 8. maja 2025. daje dodatne smernice za tumacenje.
Kako strukturisati odnos da prodjete test
Kljucne strategije: diversifikujte prihod ispod 70% od jednog klijenta, koristite projektne ugovore sa milestone deliverables, zadrzite angazman ispod 130 dana, koristite sopstvenu opremu, ukljucite klauzule o poslovnom riziku.
Strategija 1: Diversifikacija prihoda - obratite paznju da nijedan klijent ne cini vise od 70% vasih prihoda u bilo kom periodu od 12 meseci. Cak i mali projekti za druge klijente pomazu.
Strategija 2: Projektni ugovori - koristite ugovore sa definisanim deliverables i milestones umesto ugovora na sat. Ovo jasno demonstrira nezavisnost u nacinu izvrsenja posla.
Strategija 3: Kontrola trajanja - zadrzite angazman ispod 130 radnih dana u bilo kom periodu od 12 meseci sa jednim klijentom.
Strategija 4: Sopstvena oprema i prostor - radite sa svoje lokacije i sa sopstvenim racunarom/alatima.
Strategija 5: Ugovorne klauzule - ukljucite eksplicitne klauzule o autonomiji, poslovnom riziku i mogucnosti rada sa drugim klijentima.
Nuklearna opcija: prelazak na DOO potpuno eliminise izlozenost testu samostalnosti jer se test primenjuje samo na preduzetnike, ne na pravna lica.